De Piramide van Maslow 2.0

Iedereen die ooit de naam Maslow (spreek uit: Maslof) is tegengekomen in een cursus, opleiding of scholing weet dat zijn naam verbonden is met de zogenaamde Piramide van Maslow die de weergave is van een ‘hiërarchische ordening van universele behoeften van de mens‘. Maslow publiceerde dit in 1943 met zijn ‘A Theory of Human Motivation‘ *.

Alhoewel iedereen over ‘De Piramide van Maslow‘ spreekt is de piramide-vorm door anderen van Maslow toegepast om zijn theorie over de menselijke motivatie in een optische vorm te gieten. En zo kennen de meeste mensen de theorie van Maslow.

Maslow stelde dat elk levend wezen dezelfde behoeftes nastreeft. maslowWanneer aan een behoefte voldaan is schuift het individu op naar een volgend (hoger) niveau.
Wanneer een trap ontbreekt of wegvalt zal het individu opnieuw aan deze behoefte moeten voldoen alvorens verder te kunnen stijgen. Het is niet mogelijk om bepaalde niveaus over te slaan. Dat betekent simpelweg dat eerst de onderste (basis) behoeften vervuld moeten zijn voordat aan de universele behoeften van de lagen erboven kan worden gewerkt om te worden voldaan.

Maslow ontwikkelde zijn theorie in de tijd van de toen sterk geldende theorie van Darwin waarin ‘de overleving van de soort‘ als onpersoonlijke wetmatigheid dominant was in het evolutiedenken en heel veel (nieuwe) wetenschappelijke ontwikkelingen daarom vaak onbewust binnen deze evolutietheorie passend gemaakt werden. Dat verklaard dat aan de mechanische voorwaarden voor het (voort)bestaan van de stoffelijke, tastbare entiteit de allerhoogste prioriteit gegeven werd. Maslow noemde later zelf de stoffelijke (fysiologische) behoeften en de situationele behoeften (zekerheid) samen “fundamentele behoeften van het behoud” die volgens hem absoluut vervuld moesten zijn voordat aan de vervulling van alle andere ‘hogere‘ behoeften, die hij ‘groeibehoeften naar nieuwe ervaring‘ noemde, zelfs maar kon worden begonnen.

Maar de hiërarchische ordening van de universele menselijke behoeften in de zo ontstane Piramide van Maslow blijkt, zo beweer ik nadrukkelijk, niet te kloppen met de werkelijke prioritering van ‘de mens’. Vanuit de bestudering van o.a. mensen met dementie blijkt dat voor  het voortbestaan van de individu de hogere behoefte sociale acceptatie (liefde, vriendschap, erbij horen, genegenheid, familie) die Maslow in het midden, boven zijn ‘behoeften van het behoud‘ plaatste in de praktijk de allerbelangrijkste menselijke behoeften zijn die, wanneer daar niet aan wordt voldaan, tot gevolg hebben dat de ‘behoefte(n) aan behoud‘ eenvoudig wegvallen. Terwijl Maslow vooral het lichaam van de mens primair stelde, en het in stand houden daarvan als voorwaarde voor ‘hogere behoeften’ van de mens benoemde, blijkt het in de praktijk feitelijk andersom te werken. Zeker ook vanuit de nieuwe wetenschappelijke kennis vanuit Mind-Body Medicine, en de Integrative Medicine in breder, algemene zin, wordt de mens als entiteit niet bekeken als een lichamelijke, fysieke basis van waaruit hogere zaken ontwikkeld kunnen worden maar als een complexer ‘geestelijk’ wezen met een lichaam als ‘middel’, of ten minste in ieder geval de mens als een combinatie van geest/lichaam.

Dat gaf mij in 2015 aanleiding tot een verandering in de hiërarchische ordening binnen de Piramide van Maslow:

Deze aanpassing in de hiërarchische ordening en daarmee in de inter-afhankelijkheid van de menselijke behoeften heeft grote consequenties voor veel terreinen waarop de ‘oude‘ piramide van Maslow (klakkeloos) als vaststaande wetmatigheid wordt toegepast. Zoals bijvoorbeeld voor de zorg voor mensen met dementie. In het oude model heeft de zorg voor eten, drinken, slaap, ontspanning, beweging; de behoeften van het lichaam dus, de allerhoogste prioriteit. In het nieuwe model heeft de zorg voor de mens met dementie de beleving van zichzelf als sociaal wezen, verbonden aan andere mensen door liefde, vriendschap, erbij horen, de ervaring van genegenheid en familie (verwantschap), de allerhoogste prioriteit. En dat past ook nog eens helemaal bij de wetenschappelijk onderbouwde Welzijnmatrix™. Wanneer ik hierover met zorgprofessionals spreek bevestigen ze dat zij dat inderdaad ook zo beleven. Mensen met dementie waar aan deze sociale basisbehoeften niet of onvoldoende voldaan wordt verliezen langzaam maar zeker alle andere behoeften daarboven, inclusief de behoefte aan eten, drinken etc. Dankzij mijn nieuwe Hiërarchie van de behoeften weten we nu dus wat er dan te doen staat: aandacht en inspanning om de vervulling van de basisbehoefte aan sociale betrokkenheid en acceptatie te verbeteren; aan de beleving daarvan door de mens met dementie.

Deze nieuwe indeling van de hiërarchische ordening van universele behoeften van de mens, met het sociale als absolute basisbehoefte van de mens, klopt ook helemaal met mijn definitie van beschaving: “samenwerking tussen mensen om individuen binnen die beschaving te beschermen én krachtiger te maken, en ervoor te zorgen dat de macht en invloed van elk individu op de eigen levenssfeer optimaal is“, een zeer sociale en menselijke benadering dus die heel wat verder gaat dan wat er nu ook in de zorg vaak voor mensen met dementie als ‘het meest belangrijke‘ wordt gehanteerd.

_____________________________________________________
hier staat de originele publicatie van Abraham Maslow uit 1943.

Dit bericht is geplaatst in Algemeen, Dementie, HRM, liefde, management, spiritualiteit, Zorg. Bookmark de permalink.

3 reacties op De Piramide van Maslow 2.0

  1. Miranda Winter schreef:

    De aftakeling van dementerende mensen gaat geleidelijk aan. Wat je qua behoefte in jaren hebt opgebouwd, wordt weer afgebouwd. Als je dit vertaald naar de pyramide, dan vervalt elke trede tijdens het dementie proces. Van zelferkenning naar sociale kontacten, en zo verder..

    • beheerder schreef:

      Beste Miranda, dank voor je reactie. De strekking van de piramide van Maslow (en ook 2.0) is vooral de hiërarchie van behoeftes, niet de hiërarchie van cognitieve vermogens. De afname van die vermogens bij mensen met dementie is heel persoonlijk en verschillend, ook nog eens afhankelijk van welke van de meer dan 70 mogelijke ziektes spelen. Het is dus niet zo mechanisch en algemeen te stellen als het omgekeerde lijstje van Maslow, zoals jij doet. Groet, Paul.

    • Geertjan Benus schreef:

      Beste Miranda,
      ik ben geen deskundige op het vlak van dementie, wel een ervaringsdeskundige. Mijn moeder van 93 is dement als gevolg van haar ouderdom. Ze heeft geen Alzheimer.

      Hoewel de piramide van Maslow een piramide is van behoeften en die daarom niet direct te projecteren is op het leven van dementerenden, geloof ik stellig dat de behoeftenpiramide ook voor dementerenden recht overeind blijft. Dat neemt niet weg dat Maslow uitgaat van het individu zelf. Het individu zorgt dus zelf voor de bevrediging van zijn/haar behoeften. Dat vermogen loopt enorm terug bij dementerenden.

      De piramide is bovendien een schematische weergave. Vergeten wordt vaak dat bijvoorbeeld veiligheid nodig is in alle treden van die piramide. Bij zelfontplooiing voorziet het individu maximaal zelf in zijn veiligheid.

      Dementerenden hebben meer nog dan niet-dementerenden behoefte aan veiligheid en zijn meer dan gemiddeld afhankelijk van verzorgenden als het gaat om het bevredigen van die behoefte.

      Was een dementerende in zijn/haar leven tot zelfontplooiing gekomen, is dat stadium voor de demente uitgesloten en wordt dat stadium mijns inziens in en door het ziekteproces vernietigt.

      Groeten,
      Geertjan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *